Historia i charakterystyka toru Spa-Francorchamps w Belgii. Dane techniczne i schemat toru Spa-Francorchamps. Wyścigi Formuły 1 o GP Belgii na Circuit de Spa-Francorchamps. Najszybsze okrążenia toru Spa-Francorchamps.
Historia i podstawowe informacje o torze Spa-Francorchamps w Belgii
Tor Spa-Francorchamps został zaprojektowany w 1920 roku przez Julesa de Thiera i Henriego Langloisa Van Ophema na publicznych drogach łączących miasta Francorchamps, Malmedy i Stavelot w Belgii. Pierwsza wersja tego obiektu liczyła 14,9 km. W 1922 roku odbył się inauguracyjny wyścig, a w 1925 roku pierwszy wyścig o GP Belgii. Tuż przed wybuchem II Wojny Światowej tor został zmodyfikowany i skrócony do 14,1 km. Przy okazji tych zmian powstała słynna kombinacja zakrętów Eau Rouge – Raidillon. Z tak przygotowanej pętli korzystano aż do 1970 roku. Był to bardzo szybki i niebezpieczny obiekt, na którym dochodziło do groźnych oraz śmiertelnych wypadków. Z tego powodu kierowcy F1 zbojkotowali wyścig w 1969 roku. GP Belgii powróciło na lekko zmodyfikowany tor Spa-Francorchamps w 1970 roku, ale to była ostatnia wizyta na długiej nitce, która wciąż była bardzo niebezpieczna.
Wyścig w 1971 roku został anulowany, a F1 powróciła na Circuit de Spa-Francorchamps dopiero w 1983 roku. Pod koniec lat 70. tor został gruntownie przebudowany, a jego nitka skrócona o połowę do niecałych siedmiu kilometrów. Ze starej konfiguracji pozostały obecne sektory jeden i trzy, a zupełną nowością był sektor drugi. Tor pozostał bardzo szybki z dużymi różnicami poziomów (jest położony w Ardenach), ale równocześnie stał się prawdziwym obiektem wyścigowym z niezbędną infrastrukturą, a nie torem biegnącym częściowo po publicznych drogach. W kolejnych latach dokonywano mniejszych modyfikacji. Największe dotyczyły zmian słynnej szykany „bus stop” pod koniec okrążenia. Ostatecznie zlikwidowano ją przed sezonem 2007, dzięki czemu wydłużono prostą startu / mety.
Na początku 2022 roku tor poddano gruntownej modernizacji, której główną przyczyną była chęć dostosowania obiektu do wyścigów motocyklowych najwyższych klas. Łączny koszt planowanych prac wyniósł 80 milionów euro, większość z nich wykonano w 2022 roku. Zmodyfikowano strefy bezpieczeństwa (wprowadzając lub poszerzając w kilku miejscach pułapki żwirowe) i bariery, wymieniono nawierzchnię w kilku miejscach, zbudowano alternatywny zakręt numer dziewięć dla motocykli oraz nową trybunę na szczycie zakrętu Raidillon. Znacznie poszerzono pobocza w sekcji zakrętów Eau Rouge – Raidillon, aby zwiększyć bezpieczeństwo, bo dochodziło tam do groźnych i śmiertelnych wypadków. Więcej szczegółów na temat modernizacji toru w tekście z początku 2022 roku pod tym linkiem. Prace prowadzono w 2023 roku, obejmowały głównie rozbudowę trybun i zaplecza dla kibiców. W 2024 roku wymieniono nawierzchnię na sporej części toru. W 2025 i 2026 roku modyfikowano zaplecze toru oraz miejsca dla kibiców.
Współcześnie Circuit de Spa-Francorchamps organizuje wiele wyścigów serii samochodowych, to szczególnie dobre miejsce dla zawodów długodystansowych. Modernizacja zaplecza na początku 2022 roku pozwoliła również na organizowanie wyścigów motocyklowych. Większość nowoczesnych torów wyścigowych ma możliwości korzystania z różnych konfiguracji, ale na Spa-Francorchamps nie jest to możliwe, poza drobną zmianą jednego zakrętu dla motocykli. Cieniem na torze kładą się niebezpieczne wypadki w zakrętach Eau Rouge – Raidillon, co może w przyszłości doprowadzić do zmiany w układzie.
Schemat toru Circuit de Spa-Francorchamps w Belgii
Charakterystyka toru Spa-Francorchamps w Belgii
Tor Spa-Francorchamps to jeden z najlepszych torów wyścigowych na świecie. Zróżnicowany układ, wymagające zakręty, dobre miejsca do wyprzedzania, bardzo duże różnice poziomów i zmienne warunki pogodowe sprawiają, że Circuit de Spa-Francorchamps jest obiektem który bardzo często kierowcy uznają za swój ulubiony. Tor bardzo dobrze pasuje Formule 1 bez względu na to, jak wyglądają reguły techniczne. Są na nim dobre miejsca do wyprzedzania, kierowcy mogą ze sobą rywalizować, a w szybkich zakrętach najlepiej widać potencjał bolidów F1. Na Spa najwięcej bezpośredniej walki jest na prostej Kemmel na końcu pierwszego sektora oraz w trzecim sektorze. Na starcie w pierwszym zakręcie dochodzi do pojedynków, które później są kontynuowane na długiej prostej.
Z uwagi na długie proste na tym torze najlepiej radzą sobie samochody z najmocniejszymi silnikami. Bardzo często między zespołami (a nawet w ramach jednego zespołu) występują różnice w doborze tylnych skrzydeł i poziomu docisku aerodynamicznego. Sektory numer jeden i trzy premiują prędkości maksymalne i niski docisk, a sektor drugi jest kręty, więc tam najlepiej radzą sobie samochody z wyższym dociskiem. Od 2026 roku z powodu powszechności wykorzystania aktywnej aerodynamiki te wątpliwości znikną, wszyscy powinni korzystać z typowych skrzydeł, bo ich otwieranie w odpowiedni sposób obniża opór na proste.
Ten tor może być największym wyzwaniem dla nowych jednostek napędowych w 2026 roku z powodu swojej długości oraz układu. Nie powinno być problemów z naturalnym odzyskanie energii podczas kilku mocnych hamowań i w wolnych zakrętach. Problemem jest bardzo długa nitka toru i dwa odcinki, gdzie jedzie się z pełnym gazem po blisko 20 sekund. Limity odzyskania energii będą takie same jak na krótkich torach. Możemy się spodziewać, że kierowcy będą wykorzystać energię elektryczną w pierwszym i trzecim sektorze, a w drugiej wykorzystywany będzie jedynie silnik spalinowy.
Pirelli najczęściej przywozi środkowe mieszanki opon do Belgii, w 2026 roku zdecydowali się na C2, C3 i C4. Nitka toru Spa-Francorchamps jest bardzo długa, więc obciążenie opon w przeliczeniu na jedno okrążenie jest wysokie. Z tego powodu strategia podcięcia (wykonanie pit stopu szybciej od rywala) zwykle jest bardzo korzystna. Najbardziej obciążone są opony na przedniej osi. Po wymianie nawierzchni w ostatnich latach zużycie opon zmniejszyło się. Dawniej były tam wyścigi, gdzie jazda na jeden lub dwa pit stopy dawała podobne rezultaty. Obecnie jazda na jeden pit stop jest preferowana. Jedyna wątpliwość dotyczy opon, z których się skorzysta. Duży wpływ na taktykę mają neutralizacje, bo wtedy opłaca się wykonać dodatkową zmianę opon.
Wyścigi o GP Belgii rozgrywano najczęściej pod koniec sierpnia, ale od 2023 roku przeniesiono je na koniec lipca. Nie ma to istotnego wpływu na warunki pogodowe, które są podobne. Obiekt jest położony w Ardenach, a to oznacza że pogoda potrafi szybko się zmienić. Deszcz jest bardzo powszechny, a z uwagi na długą nitkę toru, warunki pogodowe różnią się na dystansie okrążenia. Szczególnie zdradliwy jest początek opadów deszczu. Niemal co roku co najmniej jednego dnia rywalizacji F1 pada deszcz. Trzy z pięciu ostatnich wyścigów (sezony 2022 – 2026) były przerwane przez wyjazd samochodu bezpieczeństwa. W 2022 roku zwiększono ilość pułapek żwirowych, co zwiększa prawdopodobieństwo utknięcia jakiegoś samochodu na poboczu. W Belgii często dochodzi do większych kraks, co zawsze oznacza pełną neutralizację. Szczególnie na pierwszym okrążeniu jest ryzyko kolizji między zawodnikami.
Dane techniczne toru Spa-Francorchamps w Belgii
Długość nitki toru: 7,004 km
Liczba okrążeń wyścigu F1: 44
Dystans wyścigu F1: 308,052 km
Liczba zakrętów: 19 (w tym 10 lewych i 9 prawych)
Kierunek jazdy: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
Przewyższenie: 102,1 m – najwięcej w kalendarzu
Najdłuższy prosta odcinek przejeżdżany z pełnym gazem: 2,0 km*
Pojemność trybun: 115 000 miejsc**
Maksymalne przeciążenie w F1: 5,0 G w zakręcie numer 15 (dane z 2024 roku)
Długość alei serwisowej, gdzie obowiązuje ograniczenie prędkości: 387 metrów
Liczba stref korzystania z aktywnej aerodynamiki: pięć, między zakrętami 1 i 2, między zakrętami 4 i 5, między zakrętami 15 i 16, między zakrętami 17 i 18 oraz 19 i 1.
Tryb wyprzedzania: punkt detekcji w zakręcie numer 19, punkt aktywacji przed linią startu / mety
Odległość od pierwszego pola startowego do pierwszego zakrętu po starcie: 265 metrów
Przyczepność limitowana na: przedniej osi „front limited”
Procent wyścigów z wyjazdem samochodu bezpieczeństwa w ostatnich pięciu edycjach zawodów F1 (sezony 2022 – 2026): 60%
* – Kierowcy F1 pokonują z maksymalną prędkością (bez odjęcia gazu) odcinek od zakrętu numer jeden do zakrętu numer pięć.
** – Pojemność toru została w ostatnich latach zwiększona do maksymalnego poziomu dopuszczalnego przez lokalne władze.
Najszybsze okrążenia na torze Spa-Francorchamps w Belgii
Układ toru Spa-Francorchamps kilkukrotnie ulegał zmianie, a ostatni raz stało się to w 2007 roku. Dlatego rekordowe czasy okrążeń liczą się od tego momentu. Na początku 2022 roku obiekt poddano sporej modernizacji, ale jego układ pozostał niezmieniony. W 2022 i 2024 roku wymieniano duże połacie asfaltu. W 2022 roku znacznie powiększono pułapki żwirowe, więc kierowcy muszą jeździć ostrożniej.
Najlepszy czas uzyskany w kwalifikacjach (do sprintu) – 1:40,510 – Oscar Piastri – McLaren – 2025 rok
Najlepszy czas uzyskany w wyścigu (oficjalny rekord toru) – 1:44,701 – Sergio Perez – Red Bull – 2024 rok
Informacje o torze Spa-Francorchamps od Pirelli
Pirelli określa charakterystykę każdego toru w kalendarzu Formuły 1 w skali od 1 do 5, gdzie 1 oznacza najmniej, a 5 najwięcej. Te liczby określane są na przestrzeni całego sezonu, a więc np. w przypadku poziomu docisku aerodynamicznego tor Monza dostaje w tej skali 1, a tor Hungaroring 5.
Trakcja: 4
Hamowanie: 4
Przeciążenia boczne: 5
Obciążenie opon: 5
Poziom docisku aerodynamicznego: 2
Wyścigi Formuły 1 na torze Spa-Francorchamps w Belgii
Wyścigi na torze Spa-Francorchamps należą do najbardziej tradycyjnych, bo GP Belgii zadebiutowało w Formule 1 w 1950 roku. Jest to jeden z zaledwie czterech torów, które są obecne w F1 od pierwszego sezonu do czasów współczesnych. Historia tych zawodów jest jeszcze dłuższa, bo pierwsze GP Belgii na torze Spa-Francorchamps rozegrano w 1925 roku. Mimo długiej tradycji, obecność zawodów F1 w Belgii była kilkukrotnie zagrożona. Zdarzały się sytuacje, że wyścig wypadał z kalendarza, pojawiały się problemy finansowe, ze sponsorami oraz z infrastrukturą. Spa-Francorchamps to główny tor na którym rozgrywano wyścigi o GP Belgii, ale F1 dodatkowo dziesięć razy rywalizowała na obiekcie Zolder i dwa razy na Nivelles.
Aktualna umowa na organizację wyścigów o GP Belgii na torze Spa-Francorchamps obowiązuje do końca 2031 roku, ale obejmuje tylko cztery wyścigi w sezonach 2026, 2027, 2029 i 2031. Belgia w styczniu 2025 roku podpisała kontrakt rotacyjny, nie będzie miała stałego miejsca w kalendarzu, ale przynajmniej się w nim utrzymała. Powodem są kwestie finansowe, organizatorzy tego wyścigu nie są w stanie zapłacić więcej pieniędzy, aby mieć stałą umowę. Zawody F1 na Spa-Francorchamps przynoszą straty, co roku region Walonii musi dokładać kilka lub kilkanaście milionów euro.
Charakterystyki, dane techniczne i schematy innych torów z kalendarza Formuły 1 znajdziecie pod tym linkiem w specjalnej kategorii artykułów ma blogu Cyrk F1. Zestawienie aktualnej długości kontraktów na organizację wyścigów F1 można natomiast sprawdzić w tym miejscu, gdzie znajduje się kompletna tabela.
