Formuła 1: sport, w którym detal zmienia wszystko

Formuła 1 wywołuje skojarzenia z ogromną prędkością, emocjami, dużymi pieniędzmi i zainteresowaniem mediów. To prawda, ale ten sport ma też drugą, bardziej techniczną stronę. O wyniku wyścigu nie decyduje wyłącznie talent kierowcy. Duże znaczenie ma również konstrukcja bolidu, ustawienie zawieszenia, aerodynamika, dobór opon, strategia zespołu i praca mechaników. Czasem nawet niewielka zmiana może wpłynąć na tempo jazdy, zużycie ogumienia albo skuteczność hamowania. Dlatego Formuła 1 interesuje nie tylko kibiców wyścigów, ale też osoby, które na co dzień pasjonują się motoryzacją.

Technika, która decyduje o wyniku

Dobrym przykładem są pit stopy. Dla widza trwają tylko chwilę, ale za trwająca jedynie parę sekund wymianą opon stoją setki godzin ćwiczeń. Najlepsze zespoły potrafią zmienić cztery koła w około dwie sekundy. Każdy mechanik ma wtedy dokładnie określone zadanie, a najmniejszy błąd może kosztować kierowcę stratę kilku pozycji. W Formule 1 koło nie jest więc zwykłą częścią samochodu. To element całego układu, który musi dobrze współpracować z zawieszeniem, hamulcami i ustawieniem bolidu.

Podobnie wygląda kwestia geometrii auta. W motorsporcie ustawienie kół ma bezpośredni wpływ na przyczepność, stabilność w zakrętach oraz zużycie opon. Inżynierowie analizują między innymi kąty pochylenia kół, zbieżność i rozstaw osi. Czasem drobna korekta wystarczy, aby poprawić czas okrążenia albo ułatwić kierowcy panowanie nad samochodem. W zwykłych autach kierowcy rzadko myślą o takich detalach, ale zasada pozostaje podobna. Na sposób prowadzenia pojazdu wpływają dobrze dobrane felgi, odpowiednie dystanse do kół czy prawidłowo ustawione zawieszenie.

W pierwszych latach Formuły 1, której mistrzostwa świata rozpoczęły się w 1950 roku, ogromne znaczenie miały przede wszystkim umiejętności kierowców. Pierwszym mistrzem został Giuseppe Farina z zespołu Alfa Romeo. Konstrukcja ówczesnych samochodów była zupełnie inna niż dzisiejszych bolidów. Silnik znajdował się z przodu, opony były dużo węższe, a ochrona kierowcy ograniczała się właściwie do minimum.

Dziś auta Formuły 1 powstają głównie z włókna węglowego, mają zaawansowane układy hybrydowe i są projektowane z ogromnym naciskiem na aerodynamikę. Elementem bezpieczeństwa jest także system Halo (osłona nad kokpitem). Po raz pierwszy użyto go w 2018 roku i choć początkowo budził sporo dyskusji, późniejsze wypadki pokazały, że istotnie zwiększa ochronę kierowcy.

Opony, energia i dane

W Formule 1 liczy się nie tylko sama prędkość. Inżynierowie muszą projektować bolidy tak, żeby były lekkie, szybkie i możliwie oszczędne. Od 2014 roku zespoły korzystają z turbodoładowanych silników V6 o pojemności 1,6 litra, wspieranych przez systemy odzyskiwania energii. Energia odzyskiwana jest między innymi podczas hamowania oraz z ciepła spalin.

Dzięki temu współczesny bolid potrafi jechać bardzo szybko, a jednocześnie lepiej wykorzystywać paliwo niż starsze konstrukcje. Ma to duże znaczenie, bo przepisy od lat coraz mocniej ograniczają jego zużycie. Formuła 1 nadal nie jest sportem ekologicznym w potocznym rozumieniu, ale rozwój napędów hybrydowych stał się jednym z najważniejszych kierunków jej rozwoju.

Dużą rolę w wyścigach odgrywają również opony. Pirelli dostarcza mieszanki o różnej twardości, a zespoły muszą wybrać, kiedy założyć bardziej miękkie, a kiedy twardsze ogumienie. Miękka mieszanka daje lepszą przyczepność, ale szybciej się zużywa. Twarda pozwala jechać dłużej, lecz często oznacza wolniejsze tempo. Dlatego strategia jednego pit stopu może wygrać wyścig, ale może go też zrujnować, jeśli spadnie temperatura toru, pojawi się samochód bezpieczeństwa albo kierowca utknie w korku.

Zasługuje na uwagę także praca z danymi. Podczas weekendu wyścigowego zespół zbiera ogromną ilość informacji z czujników umieszczonych w bolidzie. Mierzy się temperatury hamulców, ciśnienie w oponach, prędkość obrotową silnika, zużycie paliwa, siłę nacisku na pedały i setki innych parametrów. Inżynierowie widzą na ekranach, czy samochód traci czas w wolnym zakręcie, czy może ma zbyt duży opór na prostej. Kierowca opisuje swoje odczucia przez radio, ale dopiero połączenie tych słów z liczbami daje pełny obraz sytuacji.

Właśnie dlatego treningi przed kwalifikacjami są tak ważne. Nie służą wyłącznie nauce toru. To czas na testowanie ustawień, porównanie mieszanek opon oraz sprawdzenie tempa na krótkich i długich przejazdach. Zespół może poświęcić jedno okrążenie, aby lepiej przygotować samochód na cały wyścig. Czasem decyzja podjęta w piątek przesądza o wyniku w niedzielę.

Aerodynamika i psychologia kierowcy

Nie można zapominać o aerodynamice. Bolid F1 nie tylko przecina powietrze, ale również aktywnie je wykorzystuje. Przednie i tylne skrzydło, podłoga oraz dyfuzor tworzą docisk, który wciska samochód w asfalt. Dzięki temu kierowca może przejechać zakręt z prędkością, jaka dla zwykłego auta byłaby niemożliwa. Jednocześnie zbyt duży docisk zwiększa opór na prostych. Inżynierowie muszą więc znaleźć kompromis. Inne ustawienia sprawdzą się w Monako, gdzie liczą się wolne zakręty i przyczepność, a inne na Monzy, gdzie ważna jest prędkość maksymalna.

Dla kibica najpiękniejsze jest to, że za każdą walką na torze kryje się ogromna liczba niewidocznych decyzji. Udane wyprzedzanie może być efektem lepszego docisku, cieplejszych opon, mocniejszego odzysku energii albo po prostu odwagi kierowcy. Formuła 1 uczy, że w motorsporcie nie ma drobnych rzeczy. Każdy detal potrafi zmienić wynik, a właśnie ta mieszanka prędkości, wiedzy i ryzyka sprawia, że wyścigi od dekad przyciągają miliony fanów. Dlatego nawet osoba, która nie zna wszystkich przepisów, może śledzić rywalizację jak dynamiczną opowieść.

Materiał partnerski.